Mağaralarda havalandırma sistemleri, mutfak, kiler, soğuk hava depoları, mahsen, gözetleme pencereleri, yazlık ve kışlık odalar, özel erzak depoları, tahrip olmuş sarnıçlar ve mağaraya çıkmak için kullanılan oyuk merdivenler bulunuyor. Vali Balkanlıoğlu, konuya ilişkin araştırmaların yapılacağını söyledi.
Bingöl merkeze bağlı Kuşburnu köyünde yontma taş devrine ait olduğu tahmin edilen mağaralar ilgisizlikten yok olma tehlikesi ile karşı karşıya. Kuşburnu köyünde, bir ilköğretim müfettişinin fotoğrafladığı mağaralarda bugüne kadar hiç araştırma yapılmadığı öğrenildi. Doğa şartlarında kaderine terke edilen taş devrine ait onlarca mağara koruma altına alınmadığı gibi hiçbir incelemede yapılmamış. Köyün 2 kilometre uzağında yer alan mağara dönemi insanlarına ait olan Zommo mağaraları, onlarca farklı bölümlerden oluşuyor. Mağaralarda havalandırma sistemleri, mutfak, kiler, soğuk hava depoları, mahsen, gözetleme pencereleri, yazlık ve kışlık odalar, özel erzak depoları, tahrip olmuş sarnıçlar ve mağaraya çıkmak için kullanılan oyuk merdivenler bulunuyor. Mağaraların 200 metre yakınından geçen çayın, taşımacılık için kullandıkları tahmin edilen dönemin insanları yılın belirli aylarında bu çayda balıkçılık ile uğraştıkları tahmin edilmektedir. Düşmanlarından korunmak seçtikleri kaya, bölgenin en hâkim tepelerinden biri olması başka insanlarında yakın bölgelerde yaşadığını kanıtlamaktadır.
Bugüne kadar Bingöl tarihinde bulunan en eski tarihi kalıntı olma özelliğine sahip mağaralarda yaşayan insanlar, o dönemde taş yontarak silah yaptıkları, bu silahları hem avcılık hem de düşmanlarından korunmak için kullanırlardı. Bingöl turizmi için önemli bir etken olma özelliğine sahip mağaralar, çevre köylüler tarafından hayvan barınağı yâda samanlık olarak kullanılıyor.
Mağaraları hayvan barınağı olarak kullanan köylüler, mağaraların tarihini bilmediklerini ve bugüne kadar birkaç kişi haricinde resmi olarak kimsenin gelip incelemediğini ifade ettiler. Mağara döneminde yaşayan insanlar, mağaralarda ve ağaç kovuklarında barınıyorlardı. Yiyeceklerini avcılık ve toplayıcılıkla elde ediyorlardı. Bu dönem insanlar çevrelerinde bol bulunan taştan el baltaları ile kesici kazıyıcı ve delici aletler yapmışlardır. Mağara duvarlarını hayvan resimleri ile süsleyen mağara insanlarının resimleri de zommo mağaralarında kaybolmuş. Devrin sonlarına doğru ateşi bulunuyor. Ateş insanların soğuktan ve vahşi hayvanlardan korunmasını sağladı. Ateş ile yiyeceklerini de pişirip yemeye başladılar. Mağaranın sit alanı olması için Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kuruluna başvurulması gerektiğini ifade eden vatandaşlar, “ Burası tarihi eser özellikleri taşıyor. Koruma Kurulu tarafından sonra, tescillenmesi gerekir. Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından da mağarayı turizme kazandırmak için çalışmalar başlatılması gerekir. Burası çok önemli bir turizm potansiyelidir. Bu mağaralar turizm açısından iyi değerlendirmelidir. Buna Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Valilik ortak çalışmalar yürütmelidir” ifadelerini kullandılar.
Konuyla ilgili görüştüğümüz Bingöl Valisi İrfan Balkanlıoğlu, “Konu ile ilgili çalışma yapacakağız. Kültür ve Turizm Müdürlüğü’ne bölge hakkında araştırma çalışmaları yapmalarını isteyeceğiz. Gerekirse kazı çalışmaları yaptıracağız” şeklinde konuştu.
