Bingöl’ün kaç milletvekili oldu? Başka il nüfusuna kayıtlı kaç kişi Bingöl’de milletvekili seçildi? Seçilen vekillerden her biri Meclis’te kaç defa konuştu? Genellikle hangi görüş temsilcileri vekil seçildi? ‘Bingöl’ün Siyasetine güven olmuyor mu? İşte Bingöl siyasetine dair bilmedikleriniz ve ilginç veriler… Siyasete dair farklı bir anlayışının hakim olduğu Bingöl’de seçimler, genellikle aşiretler arası yarışı andırıyor ancak 25–27 Temmuz 2008 tarihleri arasında Bingöl Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen 2. Bingöl Ulusal Sempozyumu’na konuşmacı olarak katılan TBMM Kütüphane-Dokümantasyon ve Tercüme Müdür Yardımcısı Yrd. Doç. Dr. Abdulhakim Koçin ve Kocaeli Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü’nden Doç. Dr. Yılmaz Bingöl, siyasete dair önemli verileri katılımcılarla paylaştılar.
Bingöllü olmayıp Bingöl’de milletvekili seçilenlerden bahseden Koçin, bazı dönemler milletvekili seçilmediğini de belirtti. Yaptığı sunumla dikkat çeken Koçin, hangi vekilin Meclis kürsüsünde kaç kez konuştuğunu aktardı. Siyasi akışın nasıl sürdüğünü anlatan Bingöl ise, birçok önemli konuda detaylı bilgiler verdi.
İşte, Abdulhakim Koçin ve “Bingöl’ün Siyasetine Güven Olmaz” Sözünün ‘Bir Şehir Efsanesi’ olduğunu söyleyen Yılmaz Bingöl’ün sunumundan yansıyan çarpıcı istatistikler…
Abdulhakim Koçin’in aktardıkları
TBMM, Kurtuluş Savaşı’nı yönetmiş ve bu savaş sonunda kadını ve erkeğiyle, çocuğu ve yaşlısıyla, doğulusu ve batılısıyla birlikte bağımsız bir devlet kurmuş bir meclistir.
Zaman zaman aksamalar yaşanmış olsa da kurulduğu günden beridir milletin temsilcileri olan milletvekilleri, milletimizin özgür iradesinin bir eseri olan bu mecliste, temsil ettikleri insanlara hizmet etmeye devam etmektedirler.
GİRİŞ:
* Bingöl, 4.1.1936 tarih ve 3197 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Yeniden dokuz kaza ve beş vilayet teşkiline ve bunlarla otuz iki nahiyeye aid kadrolar hakkında kanun”la il olmuştur. Söz konusu Resmi Gazete’nin yukarıda belirtilen sayısında yayımlanan bu kanunun 5. maddesinde, “Muş vilayetinin Çapakçur, Genç, Solhan ve Bingöl kazaları ile Erzincan vilayetinin Kiğı kazasında teşekkül etmek ve merkezi Çapakçur kasabası olmak üzere Bingöl vilayeti kurulmuştur” denmektedir.
* Bingöl’ün il olmasından yaklaşık üç ay sonra (6 Mart 1939 tarihinde) yapılan genel seçimlerle birlikte bu bölgeden seçilen vekiller Bingöl Milletvekilleri olarak TBMM’ne girmişlerdir. Bundan önceki bölge milletvekilleri ise I. ve II. Dönemlerde Genç Milletvekili olarak seçilmişlerdir. Ne var ki, 3. 4. ve 5. Dönemlerde TBMM’nde bu bölgeden milletvekillerine rastlanmamaktadır.
* TBMM’nin kurulduğu 23 Nisan 1920 tarihinden bugüne toplam 23 yasama dönemi olmuştur:
* Bu yasama dönemlerinin I. ve II. dönemlerinde 7 tanesi Genç Milletvekili, 30 tanesi de Bingöl Milletvekili olmak üzere toplam 37 vekil TBMM’nde bölgemizi temsil etmişlerdir.
* Bu milletvekillerinden 10’u Bingöl doğumlu değillerdir ( Adana–1, Bitlis–1, Diyarbakır–1, Drama–1, Edirne–1, Elazığ–1, Erzurum–1, Siirt–1, Tunceli–2). Geriye kalan 27 milletvekilimizden 15’i Bingöl Merkez, 6’sı Genç, 5’i Kiğı ve 5’i Solhan doğumludurlar.
* 23 Nisan 1920 tarihinden bugüne kadar TBMM’nde Bingöl’ü temsil eden Milletvekillerinin meclis çatısı altında yaptıkları konuşmaların tamamını vermemizin mümkün olmadığı herkesin malumudur.
* Ancak 23. Yasama döneminde yapılan konuşmalar hariç olmak üzere, ondan önceki dönemlerde hangi milletvekilimizin söz aldıklarını verebiliriz.
* Milletvekillerimizi adlarına göre sıraladığımızda, TBMM’nde hangilerinin kaç kez söz aldıklarını ve hangi konularda konuştuklarını şu şekilde gösterebiliriz:
TBMM’nde söz alan milletvekillerimizin yaptıkları konuşma sayıları da şu şekilde özet olarak verilebilir:
Tutanaklarda Bingöl Milletvekillerinin TBMM’nde Yaptıkları Konuşmaların İstatistiği:
1- Abdullah Bazencir : 3
2- Abdurrahman Anık : 12
3- Arif Hikmet Yurtsever : 53
4- Cemal Yavuz : 5
5- Feridun Fikri Düşünsel : 296
6- Feyzi Berdibek : 10
7- Hakkı Artukarslan : 42
8- Halit Rıza Ünal : 2
9- Hasan Celalettin Ezman : 26
10- Haydar Baylaz : 9
12 Hüsamettin Korkutata : 141
13- Hilmi Binici : 41
14- Kazım Ataoğlu : 30
15- Mahfuz Güler : 53
16- Mahmut Sönmez : 4
17- Mehmet Ali Doğuşlu : 9
18- Mehmet Bilgin : 12
19- Mehmet Emin Gündoğdu: 1
20- Mehmet Sait Göker : 1
21- Mehmet Sıdık Aydar : 36
22- Necati Aras : 11
23- Necati Yöndar : 30
24- Necmeddin Sahir Sılan : 13
25- Sabri Topçuoğlu : 18
26- Sait Göker : 1
27-Tahsin Banguroğlu : 8
Özetleyecek olursak, Bingöl’ün 1936’da il olmasından önce TBMM’nde bölgeyi 1. ve 2. dönemlerde Genç Milletvekilleri temsil etmişlerdir. 3. 4. ve 5. Dönemlerde ise bu bölgenin TBMM’nde temsilcisi olmamıştır.
TBMM’nin kurulduğu 23 Nisan 1920’den beridir Meclis’te bölge halkını temsil eden toplam 37 vekilin 10 tanesi Bingöl doğumlu değildirler.
Yine yukarıdaki veriler incelendiğinde kimi zaman iki- üç kez meclise girdikleri halde Meclis kürsüsüne çıkıp, konuşma hakkını kullanmayan milletvekilleri olduğu gibi, 295 kez kürsüye çıkıp konuşma hakkını fazlasıyla kullanan milletvekillerimizin olduğu da görülecektir.
Doç. Dr. Yılmaz Bingöl’ün aktardıkları
Bir birinden ilginç verileri katılımcılarla paylaşan Doç. Dr. Yılmaz Bingöl ise şunları anlattı.
Bingöl’de Siyaset ve Güven Sorunu: 1950–2007 Genel Seçimleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz
Bingöl’ün Siyasetine, Elazığ’ın İbadetine Güven Olmaz!
“Bingöl’ün Siyasetine Güven Olmaz!” Bu söz gerçek mi; yoksa şehir efsanesi (urban legend) mi? Bu (yanlış) algılama genellenebilir mi? Bu sözün doğruluğu test edilebilir mi?
Amaç yukarıdaki normatif değerlendirmenin doğruluğu ve genellenebilirliğini ampirik verilerle test etmek. Güven duygusu vs. tutarlılık (consistency). Sadece bir seçim/referanduma bakılarak genelleme yapılamaz. Bingöl siyasetinin tutarlı olup olmadığı Bingöl’ün Türkiye geneliyle karşılaştırılmasından anlaşılabilir. Karşılaştırma, uzun bir dönem ve birden fazla seçimle anlamlı olur. Dolayısıyla çalışmamızda, Türkiye’de 1950-2007 yılları arasında yapılan 15 Genel Seçim sonuçları analize tabi tutularak, Bingöl’ün Türkiye genelliyle tutarlılığı tespit edildi. Tutarlılık oranı aynı zamanda güven katsayısı olarak değerlendirildi.
Bingöl Siyasetinin Karakteristik Özellikleri 1
Türkiye’de sağ oyların oranı yüzde 60–70 bandında dolaşırken, bu oran Bingöl’de %70-80 civarındadır.
MSP ve bu gelenekten gelen partiler (RP, FP) 1970’li yılların başlarından itibaren bugüne kadar Bingöl’de Türkiye ortalamasının üzerinde bir seçmen desteği almaktadır.
Belli dönemlerde sağ partilerin oyları Bağımsız adaylar tarafından bölünmüştür
Bingöl Siyasetinin Karakteristik Özellikleri 2
Türkiye’de sol oyların oranı yüzde 30–40 bandında dolaşırken, bu oran Bingöl’de %20-30 aralığındadır.
Türk Solu (CHP, SHP, DSP) 1980’li yılların sonlarından itibaren bölgedeki genel eğilime paralel bir şekilde hızlı bir erime sürecine girmiştir.
Türk Solu özellikle son 4 seçimde Bingöl’de marjinalleşerek nerdeyse tamamıyla silinmiştir
1970’li yıllara kadar Türk solunun bıraktığı boşluğu, seçmen profilinde kısmen farklılaşma olmakla birlikte HADEP ve bu gelenekten gelen partiler doldurmaktadır.
Bingöl Siyasetinin Karakteristik Özellikleri 3
Bağımsız adaylar özellikle 1954, 1969, 1973, 1977, 1999 ve 2002 genel seçimlerinde yüksek oy oranlarına ulaşarak Bingöl’ün genel seçmen davranışını etkilemiştir.
Bağımsız adayların genelde sağ tandanslı oldukları anlaşılmaktadır (Ör. 1969’da Mehmet Sıddık Aydar 1999’da Fevzi Berdibek ve 2002’de Kazım Ataoğlu)
Dolayısıyla 2007 seçimleri hariç, diğer seçimlerde Bağımsızların almış oldukları oylar büyük oranda sağ eğilimin oyları olarak değerlendirilebilir.
Genel Değerlendirme
Bingöl seçmeni 15 genel seçimden 14’ünde tutarlı, sadece birinde tutarsızdır
Dolayısıyla “Bingöl’ün siyasetine güven olmaz” sözü genellenemez
Toplam oranda Bingöl seçmeni yüzde 93,3 oranında kısmen, şartlı, kendi içinde ya da tamamıyla tutarlıdır. Dolayısıyla Bingöl siyaseti yüzde 93,3 oranında güvenilirdir.
Sonuç: “Bingöl’ün Siyasetine Güven Olmaz” Sözü Bir Şehir Efsanesidir
